01 — SKDM / CBAM nedir?
SKDM (CBAM), Avrupa Birliği’nin belirli ürünlerin ithalatında, bu ürünlerin üretimi sırasında ortaya çıkan sera gazı emisyonlarını karbon maliyetine dâhil etmeyi amaçlayan düzenlemesidir.
Sistem; demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerindeki belirli ürünleri kapsar. Hangi ürünün kapsama girdiği yalnızca sektör adına değil, ürünün gümrük tarife sınıflandırmasına göre belirlenir.
02 — İhraç ettiğimiz ürün SKDM kapsamına giriyor mu?
Her AB ihracatı SKDM kapsamında değildir. Öncelikle ihraç edilen ürünün gümrük tarife kodu ve SKDM kapsamındaki ürün listeleri kontrol edilmelidir.
Aynı sektörde faaliyet gösteren iki firmanın ürünlerinden biri kapsama girerken diğeri girmeyebilir. Bu nedenle ilk yapılması gereken çalışma ürün bazında kapsam değerlendirmesidir.
03 — Türkiye’deki üreticinin sorumluluğu nedir?
SKDM kapsamındaki temel beyan ve sertifika yükümlülüğü AB’deki ithalatçı veya yetkili SKDM beyan sahibine aittir. Ancak Türkiye’deki üreticiden, ürünün nasıl üretildiğine ve üretim sırasında oluşan gömülü emisyonlara ilişkin veriler talep edilebilir.
Bu nedenle üreticinin enerji, yakıt, üretim ve emisyon verilerini doğru, izlenebilir ve gerektiğinde doğrulanabilir şekilde hazırlayabilmesi önemlidir.
04 — SKDM için hangi veriler gerekir?
Gerekli veriler ürüne ve üretim yöntemine göre değişir. Üretim miktarları, kullanılan yakıtlar ve enerji, hammaddeler veya öncül girdiler, proses emisyonları ve ilgili emisyon faktörleri hesaplamada kullanılabilir.
Önemli olan yalnızca rakamları toplamak değil, bu rakamların hangi kaynaktan geldiğinin ve hangi üretime ait olduğunun izlenebilir olmasıdır.
05 — Gömülü emisyon nasıl hesaplanır?
Gömülü emisyon, ürünün üretimiyle ilişkilendirilen sera gazı emisyonlarının SKDM hesaplama kurallarına göre ürüne aktarılmasıyla belirlenir.
Hesaplama yöntemi ürün ve üretim rotasına göre değişebildiğinden, yalnızca toplam tesis emisyonunu veya elektrik tüketimini ürün miktarına bölmek her durumda yeterli değildir. AB Komisyonu kesin dönem için hesaplama yöntemleri ve sektörel rehberler yayımlamıştır.
06 — Karbon ayak izi raporu SKDM için yeterli midir?
Her zaman değil. Kurumsal veya ürün karbon ayak izi çalışmaları SKDM için önemli veriler sağlayabilir; ancak kullanılan kapsam, hesaplama yöntemi ve veri yapısı SKDM kurallarıyla aynı olmayabilir.
Bu nedenle mevcut karbon ayak izi çalışmasının SKDM açısından ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
07 — Emisyon verilerinin doğrulanması gerekir mi?
Kesin dönemde gerçek emisyon değerlerinin kullanılacağı durumlarda emisyon verilerinin SKDM kurallarına uygun şekilde hesaplanması ve gerekli doğrulama şartlarının karşılanması önemlidir. Avrupa Komisyonu, gerçek emisyonların kullanılması hâlinde üçüncü ülke üreticisinden doğrulanmış emisyon verilerinin sağlanmasını öngörmektedir.
Bu nedenle veri toplama ve hesaplama sistemi doğrulama aşaması düşünülerek kurulmalıdır.
08 — SKDM ek maliyet getirir mi?
SKDM’nin mali yükümlülüğü esas olarak AB’deki yetkili SKDM beyan sahibi üzerinden yürütülür. Ödenecek tutar; ithal edilen ürünlerin gömülü emisyonlarına, ilgili CBAM sertifika fiyatına ve varsa üretim ülkesinde ödenmiş kabul edilebilir karbon bedeline bağlıdır.
Ancak bu maliyet ticari ilişkiler, fiyatlandırma ve tedarikçi tercihleri yoluyla Türkiye’deki üretici ve ihracatçıları da etkileyebilir.
09 — SKDM çalışmasına ne zaman başlanmalı?
Ürün SKDM kapsamındaysa veri ihtiyacının son dönemde fark edilmesini beklemek doğru olmaz. Ürün kodlarının, üretim rotalarının, veri kaynaklarının ve eksiklerin önceden belirlenmesi gerekir.
Özellikle gerçek emisyon değerlerinin kullanılabilmesi için düzenli ve izlenebilir veri yapısının önceden kurulması önemlidir.
10 — SKDM çalışmasına nereden başlanır?
İlk adım, ihraç edilen ürünlerin SKDM kapsamında olup olmadığının doğrulanmasıdır. Ardından üretim rotası, kullanılacak veriler, sorumlular ve mevcut veri eksikleri belirlenir.
Buna göre veri toplama, gömülü emisyon hesaplama, doğrulama ve müşteriye bilgi sağlama süreci için kuruluşa uygun bir çalışma planı oluşturulur.