01 — ISO 45001 nedir?
ISO 45001, kuruluşların iş sağlığı ve güvenliği risklerini sistematik biçimde yönetebilmesi için oluşturulmuş uluslararası bir yönetim sistemi standardıdır. Amaç; çalışanların ve işyerindeki faaliyetlerden etkilenebilecek diğer kişilerin sağlık ve güvenliğini korumak, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek ve İSG performansını sürekli geliştirmektir.
Risk değerlendirmesi, güvenli çalışma yöntemleri, eğitimler, acil durumlar, taşeron yönetimi, olayların incelenmesi ve çalışanların katılımı sistemin önemli parçalarıdır.
02 — ISO 45001 hangi kuruluşlara uygulanabilir?
ISO 45001; sektör, büyüklük veya faaliyet türünden bağımsız olarak tüm kuruluşlara uygulanabilir. Üretim, inşaat ve enerji gibi yüksek riskli sektörlerin yanı sıra hizmet, lojistik, sağlık, eğitim ve ofis işletmelerinde de uygulanabilir.
Sistemin kapsamı ve uygulanacak kontroller kuruluşun faaliyetlerine ve karşı karşıya olduğu İSG risklerine göre belirlenir.
03 — ISO 45001 zorunlu mudur?
ISO 45001 genel olarak gönüllü bir standarttır. Ancak müşteri şartları, ihaleler, sözleşmeler veya kurumsal politikalar nedeniyle bazı kuruluşlardan ISO 45001 belgesi talep edilebilir.
Kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği mevzuatından kaynaklanan yükümlülükleri ise ISO 45001 belgesinden bağımsız olarak devam eder.
04 — ISO 45001 belgesi nasıl alınır?
Öncelikle kuruluşun faaliyetleri, çalışma ortamı, İSG riskleri ve mevcut uygulamaları değerlendirilir. Eksikler belirlenir, gerekli süreç ve kontroller oluşturulur ve sistem uygulanmaya başlanır.
İç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesi tamamlandıktan sonra kuruluş bağımsız bir belgelendirme kuruluşunun denetimine girer. Standardın şartlarının karşılanması hâlinde ISO 45001 belgesi düzenlenir.
05 — Küçük veya hizmet firmaları belge alabilir mi?
Evet. ISO 45001 yalnızca fabrikalar, şantiyeler veya yüksek riskli işletmeler için değildir. Az çalışanı bulunan veya hizmet sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlar da kendi faaliyetlerine ve risklerine uygun bir sistem kurarak belge alabilir.
Önemli olan kuruluşun büyüklüğü değil, mevcut İSG risklerinin doğru belirlenmesi ve kontrol edilmesidir.
06 — ISO 45001 yasal İSG yükümlülüklerinin yerine geçer mi?
Hayır. ISO 45001 belgesi, risk değerlendirmesi, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, eğitimler, sağlık gözetimi veya diğer yasal yükümlülüklerin yerine geçmez.
Sistem, kuruluşun tabi olduğu İSG mevzuatını belirlemesini, yükümlülüklerini takip etmesini ve uygunluğunu düzenli olarak değerlendirmesini sağlar.
07 — ISO 45001 için ek yatırım gerekir mi?
Her kuruluş için ek yatırım gerekmez. Öncelikle mevcut çalışma ortamı, ekipmanlar, koruyucu önlemler ve İSG uygulamaları değerlendirilir.
Bazı eksikler eğitim, çalışma yöntemlerinin düzenlenmesi veya mevcut kontrollerin geliştirilmesiyle giderilebilir. Teknik veya fiziksel riskler bulunuyorsa makine koruyucuları, havalandırma, kişisel koruyucu donanım veya benzeri iyileştirmeler gerekebilir.
08 — Kurulum süreci ne kadar sürer?
Süre; kuruluşun büyüklüğüne, çalışan ve lokasyon sayısına, faaliyetlerin risk düzeyine, taşeron yapısına ve mevcut İSG uygulamalarına göre değişir.
Mevcut sistemi güçlü olan kuruluşlarda süreç daha hızlı ilerleyebilirken önemli uygulama veya mevzuat eksikleri bulunan kuruluşlarda daha fazla zamana ihtiyaç duyulabilir. İlk değerlendirme sonrasında gerçekçi bir takvim oluşturulabilir.
09 — ISO 45001 maliyeti nasıl belirlenir?
Maliyet; çalışan sayısı, faaliyetlerin risk düzeyi, lokasyon ve saha sayısı, mevcut sistemin durumu ve ihtiyaç duyulan danışmanlık çalışmalarına göre değişir.
Belgelendirme kuruluşunun denetim ve belge ücretleri de toplam maliyetin bir parçasıdır. Mevcut İSG uygulamalarında teknik eksikler bulunması hâlinde bunlara ilişkin iyileştirme maliyetleri ayrıca değerlendirilir.
10 — Belge alındıktan sonra sistem nasıl sürdürülür?
ISO 45001 belgesi alındıktan sonra riskler, iş kazaları, ramak kala olaylar, çalışan geri bildirimleri, saha kontrolleri, yasal uygunluk ve İSG hedefleri düzenli olarak takip edilir.
İç tetkik, yönetimin gözden geçirmesi ve periyodik gözetim denetimleriyle sistemin etkinliği değerlendirilir ve çalışma koşullarının sürekli geliştirilmesine devam edilir.